Zo gebruik je een stemvork.

De basistechniek, stap voor stap

• Houd de steel vast, niet de tanden. De steel beweegt nauwelijks terwijl de stemvork klinkt. De tanden trillen, en een vinger erop stopt de toon meteen.
• Sla één tand aan, niet beide. Mik op de zijkant van een tand, ongeveer op twee derde van de basis naar de punt. Dat is het punt dat de British Society of Audiology in haar klinische procedure aanbeveelt.
• Gebruik iets zachts. Een rubberen aanslagblokje of hamertje, een hockeypuck, je knie, je elleboog of de muis van je hand werken allemaal.
• Sla stevig aan, niet hard. Een vlotte tik is genoeg. Een hardere klap voegt een metalige klank toe die niet bij de toon hoort.
• Luister. Breng de tanden dicht bij je oor, of zet de steel op een oppervlak (zie hieronder).
• Stop de toon. Raak beide tanden licht aan met je vingers.

Dat is de hele methode. Al het andere is een variatie daarop.

Waarom je hem nooit op een hard oppervlak aanslaat

Een stemvork tegen een tafelrand, een steen of een andere stemvork slaan is een veelgemaakte fout. De British Society of Audiology zegt het in haar procedure voor de proeven van Rinne en Weber duidelijk: aanslaan op een hard oppervlak brengt boventonen voort en kan de stemvork beschadigen.

De boventonen zijn de schelle, klokachtige klank aan het begin. Ze sterven snel weg, maar ze vertroebelen de zuivere toon. De schade is erger: een deuk of braam op een tand verandert de massa en stijfheid ervan, en daarmee voorgoed de toonhoogte.

Hoe maak je een stemvork luider?

Een stemvork die je in de lucht houdt, klinkt zacht, omdat de dunne tanden heel weinig lucht verplaatsen. Er zijn twee eenvoudige manieren om er meer van te horen:

• Gebruik een klankbord. Druk het uiteinde van de steel van de klinkende stemvork op een houten tafel, een kistje of de klankkast van een akoestisch instrument. Het oppervlak zet de kleine trilling van de steel om in geluid. De toon wordt luider maar sterft sneller uit, omdat de energie de stemvork sneller verlaat.
• Draai hem naar je oor. Elke tand zendt geluid uit, en afhankelijk van de hoek tellen de twee golven op of doven ze elkaar uit. Draai een klinkende stemvork langzaam naast je oor en je hoort per omwenteling vier bijna stille posities.

Een instrument stemmen met een stemvork

Een standaardstemvork geeft A = 440 Hz. Zo werkt het op een gitaar:

• Sla de stemvork aan en druk de steel op de klankkast van de gitaar, dicht bij de kam, zodat de toon door het instrument klinkt.
• Speel de toon die moet overeenkomen. Op een gitaar in standaardstemming geeft de hoge E-snaar, ingedrukt op de 5e fret, de A van 440 Hz. Je kunt ook de A-snaar licht aanraken boven de 5e fret en aanslaan: die flageolettoon is ook 440 Hz.
• Luister naar een langzaam golven in het geluid, de zweving. De snelheid ervan is gelijk aan het verschil tussen de twee frequenties: staat de snaar op 438 Hz, dan hoor je twee zwevingen per seconde.
• Draai langzaam aan de stemmechaniek. Worden de zwevingen trager, dan ga je de goede kant op. Verdwijnen ze, dan kloppen de twee tonen.

Dezelfde zwevingsmethode werkt voor een viool, een pianosnaar of je eigen stem. Een stille kamer helpt.

Stemvorken met gewichten, medische stemvorken en klankpraktijken

• Stemvorken zonder gewichten zijn gemaakt om gehoord te worden. Je gebruikt ze bij het oor of op een klankbord, zoals hierboven beschreven.
• Stemvorken met gewichten hebben kleine massa's op de punten van de tanden en zijn eerder bedoeld om te voelen dan om te horen: na het aanslaan wordt de steel op een oppervlak gezet, of in sommige praktijken op het lichaam.
• Medische stemvorken, meestal 512 Hz voor de gehoortests van Rinne en Weber en 128 Hz voor de vibratiezin, worden door artsen met een vaste techniek gebruikt. Dit is algemene informatie, geen medisch advies: maak je je zorgen over je gehoor of gevoel, ga dan naar een arts in plaats van jezelf te testen.

In klanktherapie houden beoefenaars stemvorken rond het hoofd of zetten ze stemvorken met gewichten op het lichaam. De effecten die aan deze praktijken worden toegeschreven, worden niet gestaafd door degelijk wetenschappelijk bewijs. Onze gids over stemvorken en genezing gaat daar uitgebreid op in.

Zo zorg je voor een stemvork

• Bewaar hem in een etui of zakje, zodat de tanden niet tegen sleutels, munten of andere stemvorken kunnen stoten.
• Laat hem niet op steen of tegels vallen. Een verbogen tand kun je niet rechtbuigen zonder de toonhoogte te veranderen.
• Veeg vingerafdrukken weg met een zachte, droge doek om de afwerking schoon te houden.
• Stalen stemvorken worden iets lager als ze opwarmen, met minder dan een honderdste procent per graad Celsius. Dat is bij normale kamertemperaturen voor de meeste luisteraars te weinig om op te merken.

Zo behandeld houdt een goede stalen stemvork zijn toonhoogte heel lang.

Een stemvork om te dragen, en te gebruiken

The Cosmic Wishing Fork is een stemvork, gestemd op 432 Hz en gemaakt om te dragen, van 316L roestvrij staal. Je gebruikt hem precies zoals hier beschreven: houd hem bij de steel vast, geef één tand een lichte tik tegen je hand en luister terwijl de toon wegsterft. Het is een ritueel object, geen medisch hulpmiddel, en nog niet te koop. Schrijf je in op de wachtlijst om te horen wanneer het zover is.