Diyapazon testi, adım adım.

Diyapazon testi nedir?

Tıpta diyapazon, bilinen bir titreşimin taşınabilir kaynağıdır. Hekim ona vurur, bir kemiğin üzerine ya da kulağın yanına koyar ve sorar: duyuyor musunuz, nerede, hâlâ hissediyor musunuz? Cevaplar sorunun nerede olabileceğine işaret eder.

İki ana test grubu vardır. İşitme testleri, başta Rinne ve Weber testleri, sesin iç kulağa hava yoluyla ve kafatası kemikleri yoluyla nasıl ulaştığını karşılaştırır. Titreşim duyusu testleri ise el ve ayak sinirlerinin titreşimi beyne hâlâ iletip iletmediğini kontrol eder.

Bu sayfa genel bilgi içerir, tıbbi tavsiye değildir. İşitmenizde bir değişiklik ya da ayaklarınızda uyuşma fark ederseniz bir doktora veya odyoloğa başvurun.

Hava yolu ve kemik yolu iletimi

Ses normalde kulak kanalından, kulak zarından ve orta kulağın küçük kemikçiklerinden geçerek kokleaya, yani salyangoza ulaşır. Buna hava yolu iletimi denir. Kafatasına bastırılan titreşen bir diyapazon ise dış ve orta kulağı atlayarak kemik üzerinden doğrudan kokleaya ulaşır. Buna kemik yolu iletimi denir.

Dış ya da orta kulak tıkalıysa, örneğin kulak kiri, sıvı ya da sertleşmiş bir orta kulak kemikçiği nedeniyle, hava yolu iletimi zayıflar, kemik yolu ise sağlam kalır. Buna iletim tipi işitme kaybı denir. Koklea ya da işitme siniri etkilenmişse her iki yol da zayıflar. Buna sensörinöral işitme kaybı denir. Diyapazon testleri bu ikisini ayırt etmeye yardımcı olur.

Rinne testi

Rinne testi, adını Alman kulak hekimi Heinrich Adolf Rinne'den (1819-1868) alır. Hava ve kemik yolu iletimini her kulakta ayrı ayrı karşılaştırır.

• Hekim bir diyapazona, genellikle 512 Hz'lik olana, lastik bir altlık ya da dirsek gibi sağlam ama yumuşak bir şeyle vurur.
• Sapın ucu, kulağın arkasındaki kemik çıkıntı olan mastoide bastırılır. Hasta sesin ne zaman kaybolduğunu söyler.
• Ardından diyapazonun kolları kulak kanalının yanına, yaklaşık iki santimetre uzağa getirilir. Hasta sesi yeniden duyup duymadığını söyler.

Normal bir kulakta hava yolu iletimi kemik yolundan daha uzun süre duyulur. Buna Rinne pozitif denir: burada pozitif, normal anlamına gelir. Kemik yolu iletimi hava yolu kadar ya da daha uzun duyulursa sonuca negatif denir ve bu, o kulakta iletim tipi bir soruna işaret eder.

Sensörinöral kayıpta iki yol da eşit ölçüde azalır, bu yüzden tablo normal görünür ama ses daha erken kaybolur. Bilinen bir tuzak, tek taraflı ağır sensörinöral kayıptır: mastoiddeki diyapazon bu durumda kafatası üzerinden karşı taraftaki sağlıklı koklea tarafından duyulur ve bu, iletim tipi bir kaybı taklit edebilir.

Weber testi

Weber testi, adını Alman hekim Ernst Heinrich Weber'den (1795-1878) alır. Hekim titreşen bir diyapazonun sapını, genellikle 256 Hz ya da 512 Hz, orta hatta yerleştirir: alnın ortasına, başın tepesine ya da üst dişlere. Hasta sesin en çok nerede duyulduğunu söyler.

İki tarafta işitme normal ya da eşitse ses ortadan geliyormuş gibi duyulur. Ses bir tarafa kayarsa testin lateralize olduğu söylenir ve bunun anlamı kaybın tipine bağlıdır.

Hiçbir test tek başına yorumlanmaz. Weber hangi tarafın farklı olduğunu, Rinne ise nasıl farklı olduğunu göstermeye yardımcı olur. İki tarafta eşit bir kayıp, normal görünen bir Weber sonucu verebilir.

İşitme testlerinde neden 512 Hz?

İşitme testlerinde 256, 512 ya da 1024 Hz'lik diyapazonlar kullanılabilir. En yaygın seçim 512 Hz'dir. İngiliz Odyoloji Derneği (British Society of Audiology) onu tercih edilen diyapazon olarak belirtir: sesi çok çabuk sönmez, az üst ton üretir ve titreşimi kolayca hissedilmez. 128 Hz gibi daha pes diyapazonlar o kadar güçlü titreşir ki hasta sesi duymak yerine titreşimi hissedebilir ve bu da sonucu bulanıklaştırır.

128 Hz diyapazonla titreşim duyusu testi

Nörolojik muayenede diyapazon işitmeyi değil dokunma duyusunu test etmek için kullanılır. 128 Hz'lik bir diyapazona vurulur ve sapı, kemiğin titreşimi iyi ilettiği kemikli bir noktaya konur. Ayak başparmağı ve ayak bileği kemiği tipik noktalardır; ayaklarda bir eksiklik varsa daha yukarıdaki noktalar da test edilir. Hasta gözlerini kapatır ve titreşimin ne zaman başladığını, ne zaman bittiğini söyler.

Test, periferik nöropatiyi taramak için yaygın olarak kullanılır. Örneğin diyabet hastalarında ayak parmaklarında azalmış titreşim duyusu sinir hasarının erken bir işareti olabilir. Titreşim duyusu yaşla birlikte de doğal olarak azalır, bu yüzden sonuç hastanın yaşına göre değerlendirilir.

Daha hassas bir ölçüm için birçok klinik dereceli Rydel-Seiffer diyapazonunu kullanır. Bu, kollarında çıkarılabilir kıskaçlar bulunan 128 Hz'lik bir diyapazondur. Kıskaçlar takılıyken 64 Hz'de titreşir ve her kıskaçta 0'dan 8'e küçük bir ölçek bulunur. Titreşim azalırken hekim, hastanın titreşimi hissetmeyi bıraktığı anda ölçeği okur. Danimarka'daki Odense Üniversite Hastanesi'nden 2021 tarihli bir çalışma, bir yıl boyunca tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar buldu, ancak polinöropatiyi tek başına saptamada yalnızca orta düzeyde doğruluk gösterdi.

Bu testler neyi söyleyebilir, neyi söyleyemez?

• Hızlı ve ucuzdur: bir diyapazon ve bir dakika yeter.
• Tarama testidir: işitme kaybının tipi hakkında yalnızca kaba bir fikir verir ve hafif iletim tipi kayıpları gözden kaçırabilir. Standart olan odyometridir; nöropati için sinir iletim çalışmaları gerekebilir.
• Teknik önemlidir: vuruş gücü, ortam gürültüsü ve dikkat sonucu değiştirir.
• Hiçbir şeyi tedavi etmez: tıbbi diyapazonlar tanı aracıdır. Ses terapisinde diyapazonlar için ileri sürülen iddialarla ilgileri yoktur.

Cosmic Peace Council, ritüel nesnesi olarak takılan 432 Hz'lik bir diyapazon yapar. Bu bir tıbbi cihaz değildir ve bu testlerin hiçbiri için uygun değildir.