Kamerton 440 Hz, czyli dźwięk wzorcowy.

Czym jest kamerton standardowy?

Gdy muzycy, stroiciele fortepianów czy nauczyciele muzyki mówią o kamertonie standardowym, mają na myśli kamerton, który wydaje dźwięk a¹ o częstotliwości 440 Hz. To a w pięciolinii z kluczem wiolinowym, pierwsze a nad c¹, w notacji angielskiej zapisywane jako A4. Do tego dźwięku stroi się orkiestra i ten dźwięk większość elektronicznych stroików przyjmuje jako domyślny.

Kamerton jest oznaczony, zwykle na trzonku, nazwą dźwięku i częstotliwością, na przykład „a¹ 440 Hz”. Kamertony produkowane seryjnie są strojone fabrycznie, a wysokość dźwięku jest na nich wybita.

Drugim popularnym kamertonem standardowym jest kamerton c² o częstotliwości 523,3 Hz. To c leżące nad a¹, obliczone od a¹ = 440 Hz w stroju równomiernie temperowanym, którego używa się we współczesnych fortepianach.

Co mówi norma ISO 16

Norma ma oficjalną nazwę: ISO 16 „Acoustics: Standard tuning frequency (Standard musical pitch)”. Jest krótka i precyzyjna. Ustala, że częstotliwość dźwięku a w pięciolinii z kluczem wiolinowym wynosi 440 Hz, a strojenie powinno się odbywać za pomocą przyrządów, które wytwarzają tę częstotliwość z dokładnością do 0,5 Hz.

ISO 16 opublikowano w 1975 roku i wciąż obowiązuje. Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna potwierdziła ją ponownie w 2022 roku. Dobry kamerton standardowy bez trudu mieści się w tej tolerancji 0,5 Hz. To jeden z powodów, dla których kamerton tak długo pozostaje w użyciu.

Jak 440 Hz stało się standardem

Przez większą część historii muzyki nie było wspólnego stroju. Każde miasto, kościół i organy miały własne a. Kamerton związany z Händlem, datowany na 1740 rok, wydaje a = 422,5 Hz. Kamerton, który należał do Beethovena, z około 1800 roku, przechowywany dziś w British Library, wydaje a = 455,4 Hz, czyli ponad półton wyżej. Muzyka napisana dla jednego stroju brzmiała inaczej w drugim.

Na konferencję londyńską w maju 1939 roku przyjechali delegaci z Francji, Niemiec, Holandii, Włoch i Wielkiej Brytanii. Radio i nagrania przekraczały granice, więc wspólny strój był bardziej potrzebny niż kiedykolwiek. 440 Hz to umowa: w akustyce nie ma nic, co czyniłoby tę liczbę wyjątkową.

Czy orkiestry naprawdę stroją do 440 Hz?

Wiele tak, ale nie wszystkie. Norma jest punktem odniesienia, a nie prawem. W 1987 roku dziennik New York Times podał, że a większości orkiestr symfonicznych i operowych mieści się między 440 a 444 Hz. Niektóre orkiestry, na przykład Filharmonicy Berlińscy, stroją do 443 Hz.

W wyspecjalizowanych dziedzinach używa się innych strojów. Zespoły grające muzykę barokową na instrumentach historycznych często przyjmują a = 415 Hz, mniej więcej jeden półton temperowany poniżej 440 Hz. Część muzyków i słuchaczy woli 432 Hz, około jednej trzeciej półtonu niżej. Do wspólnego grania bezpiecznym wyborem pozostaje 440 Hz.

Jak stroić kamertonem 440 Hz

• Trzymaj kamerton za trzonek i uderz jednym ramieniem o kolano lub gumową podkładkę, nigdy o twardą krawędź.
• Przyłóż koniec trzonka do drewnianej powierzchni albo do mostka lub pudła instrumentu. Dźwięk stanie się znacznie głośniejszy.
• Zagraj odpowiadający mu dźwięk: pustą strunę a na skrzypcach lub wiolonczeli, pustą piątą strunę gitary, dwie oktawy niżej, albo a¹ na klawiaturze.
• Wsłuchaj się w dudnienia, czyli powolne falowanie głośności. Im wolniejsze dudnienia, tym bliżej celu. Gdy znikną, dźwięk zgadza się z kamertonem.
• Pozostałe struny lub dźwięki nastrój od tego a, na słuch albo stroikiem elektronicznym.

Kamerton daje tylko jeden dźwięk. To jego ograniczenie i jego siła: nie potrzebuje baterii, nie rozstraja się i ćwiczy słuch. Na co dzień w dużej mierze zastąpiły go stroiki elektroniczne, ale wielu nauczycieli i stroicieli fortepianów wciąż go nosi.

Jak dokładny jest kamerton?

Bardzo dokładny, o ile nie jest uszkodzony. Wysokość dźwięku stalowego kamertonu zależy od długości i grubości ramion oraz od sztywności i gęstości metalu, a żadna z tych cech nie zmienia się przy normalnym użyciu. Temperatura ma niewielki, odwracalny wpływ: typowy stalowy kamerton zmienia częstotliwość o około 86 części na milion na stopień Celsjusza. Kamerton, który w temperaturze pokojowej wydaje dokładnie 440 Hz, po zmianie temperatury o mniej więcej 10 stopni nadal mieści się w tolerancji 0,5 Hz z normy ISO 16.

Kamerton psuje się przez uszkodzenia mechaniczne. Uderzenie o metal lub kamień może wgnieść ramię i zmienić wysokość dźwięku. Przechowuj go w etui i uderzaj tylko o coś miękkiego.

Strój wzorcowy a nasz kamerton

The Cosmic Wishing Fork celowo nie jest kamertonem standardowym. Jest nastrojony na 432 Hz, czyli nieco niższe a, i wykonany tak, by nosić go jako przedmiot rytualny. Jeśli chcesz nastroić instrument do grania z innymi, użyj kamertonu 440 Hz. Jeśli chcesz nosić przy sobie stały dźwięk, zapisz się na listę oczekujących, a damy znać, gdy nasz kamerton będzie dostępny.